Bạn đã tốn bao nhiêu tiền cho "chữa lành" và "yêu" bản thân?

Mấy năm gần đây, chữ "chữa lành" xuất hiện ở khắp nơi. Cãi nhau với người yêu thì mở app chốt đơn chục bộ quần áo, vì "không ai yêu mình nếu mình chưa yêu bản thân". Công việc bế tắc thì một ly trà sữa full topping, hoặc rủ nhau một chầu tới bến cho xả stress.

Đến lọ tinh dầu vài trăm nghìn, cây nến thơm gần triệu cũng được quảng cáo là "chữa lành tâm hồn rạn vỡ". Nhiều lúc mình thắc mắc, tâm hồn chúng ta làm bằng thủy tinh hay quần tất mà hở tí là rạn, là rách thế.

Bản thân mình khoảng chục năm trước cũng từng stress kinh khủng sau mấy cú sấp mặt, cả kinh doanh lẫn đầu tư. Giờ nghĩ lại thấy cũng bình thường, nhưng hồi đó tấm chiếu còn mới nên mình nghĩ nhiều lắm. May là về sau mình tìm đến sách, tiểu thuyết rồi thiền để dọn lại đầu óc. Cuốn tiểu thuyết hồi đó mình đọc là "Suối nguồn", dài 1.200 trang, nghe thôi đã thấy mất cả tuần.

Có lẽ vì vậy mà giờ mình hơi "dị ứng" với chữ này. Cảm giác nó đang bị dùng quá đà, thành một chiêu marketing để moi tiền. Cứ như mọi cảm xúc khó chịu bình thường nhất bây giờ đều bị coi là bệnh. Đi làm thì gặp khách hãm, chạy KPI, đau đầu vì dòng tiền, bực mình vì đồng nghiệp. Mấy chuyện đó là ma sát bình thường của người đi làm, giống như não mỏi sau một ngày CPU chạy 100% công suất. Nó không phải ca cấp cứu tâm lý.

Thầy Minh Niệm hay gọi những chuyện như vậy là "bất như ý". Mình thì gọi nhẹ hơn: không vui, hoặc không như kỳ vọng.

Còn các nhãn hàng thì nói khác. Họ bảo bạn đang tổn thương, bạn cần được chữa lành, và thuốc là tiêu tiền. Mệt à? Mua đồ chăm sóc bản thân đi, đặt resort đi, đăng ký tour retreat đi, vì "bạn xứng đáng".

Soi chuyện này dưới góc tài chính cá nhân, nó giống một pha "đu đỉnh": mua đúng lúc cảm xúc lên cao nhất, giá thì đắt, mà thứ mua về mất giá rất nhanh.

Mình nhớ lần đầu đi trekking. Mình muốn thử từ lâu nên đăng ký một tour. Lúc leo, nói chuyện với mấy bạn đi cùng, biết mình đi một mình, các bạn hỏi mình đi chữa lành vết thương nào à. Mình bảo không, mình thích đi, thích gần thiên nhiên thôi, chẳng có lý do gì to tát. Giờ nghĩ lại, chắc vì thế giới tiêu dùng đã quá thành công trong việc biến nỗi buồn thành hàng hóa, đến mức đi leo núi một mình cũng phải có vết thương mới hợp lý.

Thử nhìn đồng lương của chúng ta. Để có nó, mình đổi bằng sức khỏe, bằng những đêm thức khuya, bằng không ít lần gật đầu cho qua chuyện. Đó là tiền mồ hôi thật. Rồi lúc kiệt sức, mình lại lấy chính khoản tiền đó đi mua những thứ mất giá ngay khi bóc seal, đổi lấy cảm giác lâng lâng lúc unbox đồ mới hay check-in resort. Cảm giác đó kéo dài được bao lâu? Ba ngày, một tuần?

Rồi cũng phải về. Về căn phòng bừa bộn, đống việc chưa xong, và cuối tháng là tin nhắn sao kê thẻ tín dụng. Để lấp khoản đó, chúng ta lại phải làm nhiều hơn, mệt hơn. Cứ thế thành một vòng như chú chuột chạy trong lồng: cày, stress, tiêu tiền cho đỡ stress, mắc nợ, rồi lại cày để trả nợ.

Mình hay thấy lạ ở chỗ này. Chúng ta tính từng đồng khi làm ăn, mặc cả từng chút khi mua bán, vậy mà lúc yếu lòng lại dễ bị vài câu slogan dắt đi như vậy. Chắc vì quẹt thẻ cho cảm giác giải quyết được chuyện nhanh hơn nhiều so với việc ngồi xuống nhìn thẳng vào vấn đề của chính mình.

Có một nhà triết học thi lại triết mà ai cũng biết là ai đấy từng nói đại ý: đi đâu thì mình cũng phải mang theo cái đầu của mình. Trốn ra resort hay ngồi trong phòng trọ cũng vậy. Nếu trong đầu đang là một mớ lo âu thì nằm đệm Kim Đan vẫn thấy cấn lưng, vẫn mất ngủ.

Vậy nếu không tiêu tiền để trốn, thì chữa lành "hàng auth" nằm ở đâu?

Mình nghĩ yêu bản thân không có mã vạch, không nằm trong giỏ hàng Shopee. Nó cũng không cần một chuyến retreat ngàn đô, nơi người ta đưa mình lên núi, cho ăn chay, thu điện thoại, trong khi ngồi yên ở nhà cũng làm được với giá 0 đồng. Với mình, nó nằm ở mấy việc nghe hơi thực dụng.

Đầu tiên là dám nói "không" để giữ tiền của mình. Tối thứ Sáu hội anh em í ới rủ lên bar "xõa". Bụng cũng rần rần muốn đi đấy. Nhưng mở app ngân hàng ra thấy quỹ dự phòng đang báo động, thì gõ một câu "Anh em đi vui nhé, hôm nay tôi xin phép pass!" rồi chấp nhận làm "thanh niên nhạt nhẽo" một tối.

Ở nhà nấu cơm, mười rưỡi tắt đèn đi ngủ. Sáng thứ Bảy, người khác ôm cái đầu đau như búa bổ và cái ví thủng một lỗ, còn mình dậy với cái đầu tỉnh táo và cảm giác an toàn về tiền bạc tuyệt đối. Mình thấy đó là kiểu yêu bản thân rất thực tế.

Thứ hai là dám bước ra khỏi những thứ đang bòn rút mình: một người hay lợi dụng, một mối quan hệ độc hại, hay một môi trường công sở toxic. Chọn giữ sự yên ổn trong đầu mình, thay vì cắn răng chịu đựng rồi lại đi quẹt thẻ mua sắm để tự an ủi.

Thứ ba là vận động. Chiều tan làm, đầu căng, trời nóng, ai đi ngang cũng thấy ngứa mắt. Thay vì ôm mấy cục tức đó về nhà, hay lỡ buông ra những câu làm tổn thương người khác, mình tìm cách cho nó ra theo mồ hôi. Với mình là đi bộ, chạy bộ, chơi thể thao. Xong buổi thì mồ hôi chảy vào mắt mặn chát, hai bắp chân rã rời, trông nhếch nhác lắm. Nhưng thề là lúc thở không ra hơi ấy, mấy chuyện bực bội ở công ty cũng bay đi gần hết. Mà lại rẻ.

Cuối cùng, và khó nhất, là chịu ngồi xuống nhìn thẳng vào mớ rắc rối rồi tự dọn nó. Công việc đang vắt kiệt mình thì học thêm kỹ năng, sửa lại CV, đi tìm một chỗ tử tế hơn, thay vì quẹt thẻ mua đồ xịn cho quên. Tiền đang kẹt thì mở bảng chi tiêu ra xem, thắt lưng buộc bụng, cắt lỗ những thói quen đốt tiền, thay vì xách vali đi du lịch. Quá trình này xót và cay lắm. Nhưng phải nhổ được cái rễ thì chuyện mới thôi lặp lại.

Như Đen Vâu viết trong bài "Lãng đãng": "Tôi không biết viết nhạc chữa lành vì tôi không phải là người may vá / Tôi nghĩ rằng như một cái cây, mỗi người có thể tự mình thay lá / Những quyết định và những khát khao, những chân trời và từng giao lộ / Những chuyện cứ đến nối tiếp nhau, những vui buồn tự mình tao ngộ".

Cuộc sống mà lúc nào cũng thuận lợi mới là lạ. Nếu đời là một đường thẳng tắp thì nó giống cái máy đo nhịp tim, mà đường đó chỉ thẳng khi người ta đã chết. Có lên có xuống mới là bình thường, và những lúc xuống ấy không phải lúc nào cũng cần "chữa".

Mình còn nghĩ, dùng một chữ nhiều quá thì đầu óc sẽ tin nó là thật. Cứ nói mãi "chữa lành", dần dần chúng ta tin rằng mình đang hỏng ở đâu đó và cần được sửa.

Có một cách mình hay dùng để tự giữ mình, mình gọi là đóng băng cảm xúc 48 giờ.

Lần tới, nếu bạn vừa qua một ngày tơi bời, deadline dí, sếp cằn nhằn, và ngón tay đang lướt màn hình chuẩn bị chốt một món đồ đắt hay đặt vội vé đi đâu đó cho "xả xui", thì dừng lại, úp điện thoại xuống bàn. Đừng ra quyết định giải ngân nào khi đầu óc đang quá tải.

Cho mình 48 tiếng. Trong hai ngày đó chỉ làm mấy việc chân tay: uống cốc nước mát, xỏ giày đi bộ quanh nhà cho ra mồ hôi, tắm một cái thật sạch, rồi ngủ một giấc không đặt báo thức.

Sáng ngày thứ ba, khi cơn bốc đồng đã qua, mở lại giỏ hàng và tự hỏi đúng một câu: "Mình mua món này vì nó thật sự làm cuộc sống tốt hơn, hay chỉ đang dùng tiền để lấp cái cảm giác bất lực lúc này?"

Nếu đó là một khóa học, một chiếc máy đọc sách hay một công cụ giúp mình làm việc tốt hơn, giải quyết được gốc vấn đề, thì đó là khoản đáng tiêu. Cứ mua. Còn nếu đó là đôi giày xịn mua lúc chán đời, chuyến đi xa để trốn áp lực, hay món đồ hiệu không thật sự cần và quá sức túi tiền, thì xóa khỏi giỏ hàng. Niềm vui vay mượn ấy hết rất nhanh, còn sao kê cuối tháng thì ở lại lâu hơn nhiều.

Thứ giúp mình thấy ổn lại thường không đắt. Có khi chỉ là chăm một cái cây nhỏ ở góc bàn làm việc, hay trêu một em bé trong thang máy lúc về nhà.

Có khi là lúc đang giữa một ngày rối tung, mình cười một cái rồi tự nhủ: "Ừ, hôm nay sóng hơi to, bài toán này khoai thật." Rồi nghỉ một chút, hít một hơi sâu, và gỡ từng việc một, thay vì tìm chỗ trốn hay tiêu tiền mua một sự an ủi chóng tàn.

Mình không biết những điều mình viết có quá thực dụng, có khác với cách mọi người hay nói về "chữa lành" không. Sự thật thì thường hơi thô và hay mất lòng. Suy cho cùng, không phải ai cũng bỏ hết mọi thứ để đi tu được, khi xung quanh vẫn còn gia đình, nhân viên và những người mình cần lo.

Mình chỉ mong những người đang ngày đêm đi làm như chúng ta biết giữ thành quả lao động của mình, đừng để mấy chiến dịch marketing hào nhoáng ngoài kia vặt lông dễ quá. Cứ sống thật, đón nhận những giọt mồ hôi, những bữa cơm nhà tự nấu, những giấc ngủ sâu không lo nghĩ. Còn đọc được những dòng này, còn nghe được, còn trò chuyện được với người khác, có lẽ bạn đã may mắn hơn rất nhiều người rồi.

Với mình, viết những ghi chép này cũng là một cách giữ cân bằng, theo kiểu làm tài chính, tính nhà văn, người hướng nội mắc nói.

Chúc bạn một ngày có năng lượng thật, niềm vui thật, và những kết nối thật sự ý nghĩa.