Hạnh phúc là khi không còn nhu cầu chứng minh mình đang hạnh phúc
Một đôi bạn trẻ mở hộp quà đến take thứ hai, một nồi lẩu nguội ngắt vì mải chụp ảnh. Hóa ra nhiều khi chúng ta đang mang sự bình yên của mình ra cho thiên hạ định giá.
Có lần mình xách laptop ra quán cà phê quen để làm việc.
Quán đẹp, nhiều góc sống ảo. Mình thì đang cắm đầu vào màn hình. Nhưng với khả năng thiên phú về hóng chuyện, được rèn luyện suốt nhiều năm từ ba năm quán nước mía cổng trường cấp 3 đến bốn năm quán trà cổng trường đại học, bằng cách nào đó mình vẫn cảm nhận được có chuyện đáng hóng ở bàn bên.
Mà nhắc đến trà đá vỉa hè, dạo này Hà Nội dẹp vỉa hè mạnh quá, không biết cô bán trà đá quen ở cổng trường mình giờ thế nào rồi. Trước giờ mình vẫn ngưỡng mộ cô, vì quán trà đá với mấy cái ghế nhựa mà thu nhập của cô còn cao hơn mấy lần lương thầy cô giảng viên ở trường mình. À mà thôi, để mình kể tiếp chuyện.
Có một đôi bạn trẻ đang yêu nhau chọn một góc rất đẹp và chill ở quán gần chỗ mình ngồi. Mình thấy bạn nam móc từ trong túi ra một hộp quà nhỏ xinh.
Ồ, lãng mạn đây.
Nhưng mà khoan, dừng lại khoảng chừng 5 giây.
Trước khi bạn gái kịp chạm tay vào hộp quà, hai người dừng lại. Họ lôi ra một cái chân máy quay nhỏ. Chỉnh góc. Căn mặt. Thử ánh sáng.
Rồi anh chàng lùi ra, giơ tay đếm: "3... 2... 1..."
Lúc đó bạn gái mới từ từ cầm hộp quà lên. Từ từ mở nắp. Lấy tay che miệng. Mặt hiện ra vẻ bất ngờ và xúc động rất... mướt mườn mượt.
Quay xong, hai người chụm đầu vào xem lại. Hội ý một hồi. Rồi đóng nắp hộp quà lại, đặt về vị trí cũ. Và quay lại từ đầu.
Mình ngồi ngay cạnh mà suýt sặc nước, nhưng tiếc cốc Americano 60k mới gọi nên hãm kịp. Mà mọi người có để ý dạo này cà phê ở Hà Nội cũng tăng giá mạnh không? Quên mất, lại lạc đề, để mình kể tiếp.
Nhìn bề ngoài thì đây là một khoảnh khắc tình yêu lãng mạn như phim ngôn tình Hàn Quốc chiếu giờ vàng. Nhưng nhìn kỹ, đó là một cảnh quay có đạo diễn, có diễn viên, có quay lại khi diễn chưa đạt yêu cầu. Thiếu mỗi cái bảng ghi "Cảnh 1, Take 2" là xong một phim ngắn.
Mình kể chuyện này ra, hoàn toàn không phải để phán xét ai. Ai cũng muốn có những kỷ niệm đẹp. Ai cũng muốn lưu lại những khoảnh khắc đáng nhớ. Điều đó rất bình thường.
Nhưng ngồi quan sát từ bên ngoài, mình chợt thấy có gì đó... hơi tiếc.
Với một món quà, mình nghĩ cảm xúc đẹp nhất nằm ở đúng những giây đầu tiên. Cái giây mà bạn hoàn toàn bất ngờ, chưa kịp nghĩ gì, chưa kịp diễn gì. Đó là khoảnh khắc thật nhất.
Nhưng nếu bạn phải lo giữ góc mặt đẹp, lo căn ánh sáng đủ, lo diễn sao cho "thật" lên trên màn hình, thì cái cảm xúc rung lên tự nhiên trong lồng ngực ở đúng giây đó đã trôi đi từ lúc nào mà bạn không hay.
Có thể hai bạn đang chịu ảnh hưởng từ những cặp đôi nổi tiếng trên mạng, cách họ đưa tình yêu của mình lên mạng xã hội. Phải thật lãng mạn, sang chảnh, phải thật đẹp này kia, rồi xem đó là tiêu chuẩn cho tình yêu chăng. À mà nghĩ lại, biết đâu cặp đôi đó cũng là một cặp đôi nổi tiếng trên mạng đang làm video, còn mình là người tối cổ nên không biết nhỉ.
Mà chuyện này không chỉ nằm ở tình yêu đâu. Có lẽ nó lan ra ở nhiều nơi.
Đi biển để xả hơi, về thành nhân viên content không lương
Chỗ dễ thấy nhất, rõ nét nhất có lẽ là mỗi khi chúng ta đi du lịch.
Bạn thử cùng mình hình dung và phát huy trí tưởng tượng một chút.
Bạn lên kế hoạch cho một chuyến đi nghỉ ở biển. Biển xanh, gió mát, nắng vàng, hải sản tươi.
Mục tiêu ban đầu, nguyên thủy nhất của chuyến đi là gì nhỉ? Là xả hơi. Là để cái đầu được nghỉ ngơi sau mấy tháng chạy deadline mệt mỏi.
Thế mà thực tế diễn ra thế nào?
Trước ngày đi, chúng ta nhét vào vali đủ loại đồ từ quần áo đến giày dép. Đi nghỉ dưỡng 3 ngày 2 đêm mà mang đồ cứ như đi định cư ở đâu đó vài tháng.
Đến nơi. Sáng sớm 4 rưỡi, trời còn lạnh buốt, chăn còn ấm. Đáng lẽ nướng thêm một tiếng cho sướng cái thân, thì lại phải lục đục dậy, đánh kem nền, kẻ chân mày, vuốt sáp, để kịp ra biển chụp bình minh.
Ra tới nơi, nhiều khi chụp cả trăm tấm. (Nghĩ đến đoạn này mình mới hiểu vì sao iPhone cứ thêm chút bộ nhớ là Apple để giá cao như vậy.)
Rồi chụm đầu vào xem lại. Và rắc rối bắt đầu.
"Tấm này góc mặt hơi nọng." "Tấm này sáng bị ngược." "Tấm này gió thổi bay mất nếp tóc rồi."
Nụ cười dần tắt ngấm. Người chụp thì cau có vì bấm mỏi tay mà mẫu cứ chê. Người được chụp thì bực vì bạn đồng hành chụp không có tâm. Bầu không khí tự nhiên căng như dây đàn.
Còn ngoài kia, mặt trời bình minh đỏ rực từ lúc nào chẳng ai thực sự ngắm. Cả đám đang bận cãi nhau, soi từng chi tiết trên màn hình điện thoại bé tí.
Đến buổi trưa. Đồ ăn bưng ra nóng hổi, khói bốc nghi ngút, bụng sôi ùng ục.
Nhưng có một nguyên tắc bất thành văn: không ai được cầm đũa trước khi "cúng" camera.
Rồi chúng ta bắt đầu dịch chuyển bát đũa. Đĩa cua phải về góc này mới đẹp, ly nước phải sang góc kia cho cân bố cục. Ai điện thoại xịn nhất thì cầm lên, căn góc, chỉnh góc, thêm filter, lia từ trái sang phải, slow motion các kiểu.
Mình thấy việc chụp ảnh bữa ăn làm kỷ niệm cũng có cái rất hay: sau này nhìn lại, ký ức ngày hôm đó như được đưa về. Nhớ ra có những ai đi cùng chuyến du lịch, mình đã ăn ở đâu, món ăn thế nào. Đó là những ký ức, trải nghiệm có thể sẽ không quay lại lần thứ hai. Kiểu như mây của ngày hôm nay không phải mây của ngày hôm qua nữa.
Nhưng đôi khi cái bước tiếp theo làm mình thấy gợn gợn.
Quay xong, lại mất thêm nửa tiếng, mỗi người ôm một cái điện thoại, bóp eo, kéo chân, đẩy bộ lọc màu. Vắt óc tìm một cái caption triết lý sâu sắc.
Đến khi hân hoan bấm được nút "Đăng bài", thở phào ngẩng đầu lên...
...thì miếng bò bít tết đã dai như lốp xe đạp. Nồi lẩu hải sản nguội ngắt, tanh rình. Mất tiền, mất công chọn con cua cho tươi, con tôm còn nhảy tanh tách, vậy mà đến lúc ăn thì chẳng còn vị ngon ban đầu nữa.
Chúng ta bỏ tiền túi ra, cất công đi xa, vượt qua 7749 kiếp nạn để mua lấy sự thư giãn. Cuối cùng lại tự biến mình thành nhân viên làm content không lương, cày 24/7 cho mạng xã hội. Đi du lịch về mà người rã rời, áp lực khéo còn hơn lúc đi làm ở công ty.
Rốt cuộc, đi du lịch để tận hưởng, hay để lấy một cái "giấy chứng nhận ảo" từ người lạ trên mạng rằng: "Tôi đang sống rất sang chảnh và tôi đang rất hạnh phúc"?
Mà mọi người biết áp lực thật sự, và cũng rất stress nữa, là gì không? Là khi về nhà, trong máy có khoảng 999 tấm ảnh và 99 cái video. Rồi chúng ta không biết chọn cái nào để đăng, không dám xóa đi nhưng lại sắp "tràn bộ nhớ" mất rồi. Có khi không dám mở ra xem vì nhìn nhiều quá thấy sợ.
Mình cũng bị thế mỗi lần nhìn vào đống video trên camera hành trình gắn ở xe khi đi phượt. Định chọn vài cảnh đẹp quay trên đường tổng hợp lại, mà nhìn cũng hơi ngợp.
Mang cổ phiếu cảm xúc đi IPO trên sàn Thiên Hạ
Giờ mình xin phép mắc bệnh nghề nghiệp một chút.
Mình làm về tài chính, nên nhìn đâu cũng hay liên tưởng đến mấy khái niệm đầu tư.
Bạn có nghe qua thuật ngữ IPO chưa? Hiểu nôm na thì đó là khi một công ty tư nhân mang tài sản của mình ra niêm yết trên sàn chứng khoán. Từ giây phút đó, giá trị của họ sẽ do đám đông định giá, lên xuống theo cảm xúc thị trường, theo từng cơn sóng tin tức.
Việc chúng ta liên tục phơi bày cuộc sống cá nhân lên mạng, từ mâm cơm gia đình, chỗ đi chơi cuối tuần đến món quà người yêu tặng, rồi ngồi chờ người ta thả tim, đếm bình luận... giống hệt như việc bạn đang mang "cổ phiếu cảm xúc" của chính mình đi IPO trên sàn giao dịch mang tên Thiên Hạ.
Một khi đã bấm nút niêm yết, bạn vô tình giao luôn cái remote điều khiển niềm vui của mình cho người ngoài.
Hôm nào đăng lên được khen rần rần, cổ phiếu cảm xúc "tăng trần" tím lịm, bạn vui lâng lâng cả ngày.
Nhưng lỡ hôm nào đăng một bài tâm huyết, một tấm ảnh ưng ý, mà chỉ lèo tèo vài lượt tương tác, hay tệ hơn, có ông nào đó ngứa tay nhảy vào: "Dạo này nhìn béo thế", "Anh nhìn em trông giống bộ mẫu vật hồi học sinh học cơ thể người..." thì cổ phiếu cảm xúc "sập sàn" không phanh.
Bực dọc, tủi thân, tự hỏi mình có xấu thật không, có đang bị bạn bè xa lánh không. Tự nhiên đang vui, lại đâm ra cáu bẳn với người xung quanh, hỏng cả một ngày tốt lành.
Cứ phải dò xét thái độ đám đông. Đếm từng lượt thích để quyết định xem hôm nay mình có đang vui không.
Bạn thấy đó có phải là một thương vụ đầu tư lỗ vốn nặng nề không? Chúng ta đem thứ tài sản quý giá và mong manh nhất, sự bình yên trong tâm trí, ném ra giữa chợ cho thiên hạ định giá.
Vậy mà đó lại là điều chúng ta hay làm nhất. Ai cũng ít nhiều mắc phải, vì nó nằm thẳm sâu trong tâm lý con người: nhu cầu được công nhận.
Ranh giới mỏng giữa lưu giữ kỷ niệm và chạy KPI
Mình nói điều này hoàn toàn không phải để khuyên bạn tẩy chay mạng xã hội.
Tâm lý muốn lưu lại những khoảnh khắc đẹp, muốn khoe một chút niềm vui là hoàn toàn bình thường. Chụp ảnh là một cách rất hay để đóng băng thời gian. Bản thân mình đi chơi cũng hay lấy máy ra bấm vài tấm ưng ý, hay quay lại cảnh hoàng hôn, có lúc up, có lúc không up, có lúc cả năm tổng hợp lại thành video ghép nhạc cho có kỷ niệm của năm đấy. Lâu lâu mở ra xem lại thấy nhớ vô cùng.
Nhưng ranh giới giữa "lưu giữ kỷ niệm" và "chạy KPI chứng minh hạnh phúc" mỏng lắm.
Chìa khóa ở đây mình nghĩ chỉ là một chữ: tiết chế.
Cứ mang đồ đẹp, cứ chụp những bức ảnh rạng rỡ, nhưng mình thấy nên tự đặt hạn mức cho bản thân. Chụp 10 phút, 15 phút thôi, rồi dứt khoát cất điện thoại vào túi, hoặc úp sấp nó xuống mặt bàn.
Thời gian còn lại, dùng đôi mắt thật của mình để ngắm cảnh vật. Dùng mũi để hít đầy lồng ngực mùi gió biển. Dùng miệng để nếm vị ngon của đồ ăn lúc nó còn đang nóng.
Và quan trọng nhất là hiện diện trọn vẹn với người đang ngồi đối diện. Họ bỏ tiền ra đi chơi với bạn, chứ đâu có đi chơi với mặt lưng của chiếc smartphone.
Mình để ý thêm một điều nữa, không biết có đúng không. Khi chụp ảnh thiên nhiên, chỉ riêng món ăn hay cảnh đẹp thôi, quá trình chụp diễn ra rất nhanh, chỉ một, hai phút.
Nhưng khi chụp ảnh có bản thân mình trong đó, chúng ta mất rất nhiều công sức để chụp đi chụp lại, chụp xong lại chỉnh sửa rất lâu mà chẳng vừa ý.
Là do thiên nhiên vốn đẹp sẵn nên không cần chỉnh, hay do chúng ta muốn mình hoàn hảo trong mắt người khác nên phải chỉnh sửa kỹ hơn nhỉ? Mình cũng chưa giải thích được tại sao.
Hạnh phúc thật thì không cần loa phường
Trong triết học khắc kỷ có một điều mình luôn tâm đắc: chúng ta cần hướng sự chú ý vào bên trong, vào những thứ mình có thể tự tay kiểm soát.
Và từ đó mình nhận ra, hạnh phúc thực sự thường có một hình hài rất tĩnh.
Nó không ồn ào. Không cần loa phường. Không cần kèn trống rùm beng thông báo cho ai cả.
Ví dụ như mình hay chơi pickleball. Một buổi chiều cuối tuần xách vợt ra sân cùng mấy anh em. Đánh qua đánh lại, mồ hôi nhễ nhại, chân tay rã rời. Nhưng tinh thần thì sảng khoái vô cùng. Mọi stress trôi theo mồ hôi xuống sân hết.
Cái khoảnh khắc đập trúng một đường bóng đẹp, đập tay high-five với đồng đội cười ha hả... lúc đó mình đâu có nhu cầu lôi điện thoại ra quay clip lên story để thế giới cấp giấy chứng nhận rằng "tôi đang có lối sống rất healthy". Bản thân những giọt mồ hôi mặn chát đó đã đủ trọn vẹn rồi. Nó không vơi đi một chút nào chỉ vì thiếu một nút like.
Khi cái bụng của bạn thực sự no vì một bữa ăn ngon, bạn tự nhiên sẽ ngả lưng ra ghế, xoa bụng mãn nguyện, mắt díp lại chỉ muốn ngủ một giấc, chứ bạn chẳng có nhu cầu chạy ra ngoài đường hét lên: "Tôi vừa ăn ngon lắm!"
Hạnh phúc trong tâm hồn cũng hoạt động y hệt như thế.
Khi bạn thực sự no đủ từ bên trong, khi bạn hài lòng với cuộc sống bình dị của chính mình, tự nhiên bạn sẽ mất đi cái khao khát phải gồng lên chứng minh cho cả thế giới thấy.
Lúc đó, sự công nhận của người ngoài, những lượt like, những lời khen trên mạng, chỉ như lớp topping rắc thêm lên ly trà sữa thôi. Có thêm topping thì nhai giòn, vui miệng. Nhưng lỡ hôm nay quán hết topping, thì ly trà sữa nguyên bản của bạn vẫn ngon ngọt, vẫn đậm đà y như thế.
Bài test 3 giây trước khi bấm Đăng
Mình có một bài test nhỏ để mọi người thử áp dụng xem sao.
Lần tới, trước khi bấm nút chia sẻ một tấm ảnh lung linh, một món quà đắt tiền, hay một thành tựu nào đó, thử khựng lại 3 giây thôi. Nhìn vào bức ảnh đó và tự hỏi lòng mình một câu thật thành thật:
"Nếu bài này đăng lên mà bị lỗi mạng, không một ai trên đời nhìn thấy. Like bằng 0, bình luận bằng 0. Thì ngay lúc này, mình có còn cảm thấy vui và trọn vẹn với chuyến đi này, bữa ăn này, người đang ở cạnh mình hay không?"
Nếu câu trả lời vang lên trong đầu là một chữ "Có" đầy tự hào, thì bạn cứ tự tin bấm Đăng.
Vì lúc đó, bạn đang chia sẻ một kỷ niệm đẹp. Chứ không phải đang gõ cửa từng nhà để xin một chút sự chú ý.
Cuộc đời này là của mình
Sự tự do và trưởng thành lớn nhất của một con người, suy cho cùng, mình nghĩ không phải là bạn đã đặt chân đến bao nhiêu quốc gia, hay check-in ở bao nhiêu nhà hàng đắt đỏ.
Sự tự do lớn nhất là khoảnh khắc bạn mỉm cười nhận ra:
"Cuộc đời này là của mình. Mình đang sống rất ổn. Và mình hoàn toàn không có nghĩa vụ gì phải đi chứng minh với thiên hạ rằng mình đang hạnh phúc cả."
Một sự im lặng đầy an yên. Và kiêu hãnh.
Mong là chúng ta đừng tự tạo áp lực cho chính mình quá. Cứ sống thật trọn vẹn ở giây phút hiện tại, trải nghiệm cuộc đời bằng tất cả sự chân thành. Và nhớ là đừng sạc pin cho cái điện thoại nhiều hơn sạc năng lượng cho chính mình nhé!